2025 voelde voor journalisten als een dolle rit door een wereld in volle verandering. Als directeur Informatie kijk ik ernaar met gemengde gevoelens. Wat op het eerste gezicht een crisis lijkt, is tegelijk ook een interessante confrontatie met de kern van onze opdracht: wat betekent het om vandaag journalist te zijn in een wereld die davert op z’n grondvesten?

Laat me beginnen bij de olifant in de kamer: fake news. Het fenomeen is allesbehalve nieuw, maar de impact ervan is enorm gegroeid. In 2025 zagen we hoe desinformatie niet langer de rand opzoekt, maar steeds vaker het centrum van het publieke debat binnendringt. Verhalen worden sneller gedeeld dan ze geverifieerd kunnen worden, emoties winnen het van feiten, en algoritmes versterken wat schuurt in plaats van wat klopt. Buitenlandse mogendheden gebruiken valse berichten en beelden om onze publieke opinie te beïnvloeden en hybride oorlogsvoering is een standaardpraktijk geworden.

En toch – misschien juist daardoor – heeft ons vak zijn essentie herontdekt. Bronnenonderzoek, beeldverificatie, het geduld om te checken en dubbel te checken: het zijn geen ouderwetse reflexen meer, ze vormen opnieuw de ruggengraat van geloofwaardige journalistiek. Alleen is die opdracht moeilijker dan ooit. Waar vroeger een paar telefoontjes volstonden, botsen journalisten vandaag op gesloten deuren, vervalste beelden, digitale mistgordijnen en doelbewuste manipulatie. De waarheid is niet verdwenen, maar ze is wel beter verstopt. En dus moeten wij beter zoeken.

Tegelijk zagen we in 2025 hoe journalistiek steeds vaker onder druk komt te staan. Niet alleen subtiel, maar ook openlijk. Kijk maar naar de Verenigde Staten: kritische stemmen worden geweerd van persmomenten of publiek geridiculiseerd. Talkshows verdwijnen wanneer ze te lastig worden. Journalisten voelen de druk om hun bronnen prijs te geven, zelfs als ze de wetgeving aan hun kant hebben. En op sociale media voltrekt zich steeds vaker een vorm van digitale volksjustitie: wie nuance brengt, riskeert een storm van (georganiseerde) verontwaardiging die zelden nog ruimte laat voor dialoog.

Wat mij daarbij het meest zorgen baart, is niet de kritiek op zich – die hoort bij een gezonde democratie – maar de systematische pogingen om journalistiek te ondermijnen. Als feiten onderhandelbaar worden en intenties consequent verdacht gemaakt, dan verliest het publieke debat zijn fundament.

En dan is er artificiële intelligentie. Misschien wel de meest besproken en tegelijk minst begrepen evolutie van het afgelopen jaar. AI heeft het potentieel om ons werk ingrijpend te veranderen – dat staat buiten kijf. Het kan ons helpen om sneller informatie te verwerken, patronen te herkennen, complexe data toegankelijk te maken, nieuwsverhalen te ontsluiten in verschillende vormen. Maar het brengt ook nieuwe risico’s met zich mee: van automatisch gegenereerde desinformatie tot een verdere vervaging van wat authentiek is en wat niet. Steeds vaker hoor je dat mensen niet twijfelen aan wat vals is, maar onder invloed van al die ruis ook gaan twijfelen aan wat wél klopt.

De vraag is niet of AI de journalistiek zal veranderen, die evolutie is bezig en zal allicht nooit meer tot stilstand komen. De vraag is wél hoe wij ervoor zorgen dat die verandering ons sterker maakt. Geloofwaardigheid zal daarbij het sleutelwoord zijn. Transparantie over hoe informatie tot stand komt. Duidelijkheid over wat door mensen is gemaakt en wat door machines. En bovenal: een blijvende investering in menselijke journalistiek – in redacties die twijfelen, controleren, bevragen, nuance aanbrengen en verantwoordelijkheid nemen. Die transparant en eerlijk zijn over de fouten die ze maken en niet te beroerd zijn om ze recht te zetten.

Misschien is dat wel de belangrijkste les van 2025. Technologie evolueert razendsnel, macht verschuift, de druk neemt toe en de ruis wordt luider. Maar de kern van ons vak blijft verrassend onveranderd. Journalistiek is en blijft zoeken naar de waarheid en de feiten, duiden in welke context ze zich afspelen en wat de gevolgen kunnen zijn, en zo houvast bieden in een wereld die steeds complexer wordt. Het is geen gemakkelijke opdracht. Maar ze is belangrijker dan ooit.

Griet De Craen
Directeur Informatie VRT