Je denkt dat het jou niet overkomt… tot het wel zo is

De aanleiding was duidelijk. Online fraude is al lang geen randfenomeen meer, maar een groeiend maatschappelijk probleem. Criminelen maken steeds vaker gebruik van valse profielen en advertenties met bekende gezichten om vertrouwen te winnen en mensen geld afhandig te maken. VRT lanceerde de campagne bij de start van de Digitale Week van Mediawijs, met een heldere oproep: laat je niet misleiden door een vals profiel. De centrale boodschap vat de reflex samen die VRT wil doorbreken: “In het echt zou je het niet geloven. Waarom dan wel online?”.

Uit cijfers van de FSMA (Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten) blijkt dat Belgen de voorbije zes jaar bijna 99 miljoen euro verloren door te beleggen op valse tradingplatformen, vaak aangewakkerd door advertenties met valse profielen van bekende Vlamingen. In 2024 alleen al werd meer dan 15,9 miljoen euro buitgemaakt via beleggingsfraude. De impact is enorm: gemiddeld verliest een slachtoffer bijna 30.000 euro, met uitschieters tot 1 miljoen euro per persoon.

Het moment waarop je kritische reflex verdwijnt

De campagne werd gedragen door Fatma Taspinar, Jacotte Brokken, Maureen Vanherberghen en Peter Van de Veire. Hun engagement is groot omdat ze zelf regelmatig geconfronteerd worden met het misbruik van hun naam en gezicht in misleidende advertenties en nepaccounts. Zo duiken nieuwsankers en journalisten van VRT NWS geregeld op in valse beleggingsadvertenties, net omdat de Vlaming hen vertrouwt. Ook buiten deze vier gezichten circuleren valse profielen van onder meer Danira Boukhriss Terkessidis, Fien Germijns, Jeroen Meus, Philippe Geubels, Tom Waes en Wim Lybaert. Die brede golf toont hoe structureel het probleem intussen is.

Sensibiliseren door herkenning

De campagne koos bewust voor een herkenbare insteek. Geen technische uitleg, maar situaties die meteen duidelijk maken hoe vreemd online gedrag soms is. In de campagnespots doen vier VRT-gezichten dingen waarvan iedereen in het echte leven meteen voelt dat er iets niet klopt, zoals ‘vreemde’ beleggingen aanbevelen. Als diezelfde situatie zich online voordoet, zijn surfers geneigd de beweringen plots wél te geloven.

“Wat deze campagne sterk maakte, is dat ze inspeelt op menselijk gedrag,” zegt Karen Linten van Mediawijs, één van de campagnepartners. “Wanneer mensen een bekend gezicht zien, valt hun kritische reflex vaak weg. Dat is geen naïviteit, dat is hoe vertrouwen werkt.” Door dat mechanisme zichtbaar te maken, wil VRT mensen opnieuw bewuster laten kijken naar wat ze online zien.

Breed uitgerold, met tips voor iedereen

VRT pakte dit aan via twee volwaardige pijlers: een sensibiliseringscampagne (waar het bedrog zich vaak verspreidt) én redactionele aandacht over de VRT-merken heen. De boodschap en praktische tips werden gebundeld op vrt.be, dat fungeerde als centrale hub. Via onder meer VRT NWS, VRT 1, Radio 2 en MNM kreeg het thema extra duiding, zodat het publiek niet alleen bereikt werd, maar ook beter begreep hoe misleiding werkt en wat je zelf kan doen.

Een aanpak die Vlaanderen bereikte

De boodschap werd breed verspreid via alle mogelijke kanalen: televisie, radio, sociale media, print, artikels en het netwerk van VRT-gezichten en partners. En dat had effect.

Maar de impact zat niet alleen in bereik. De campagne zette mensen aan tot reflectie en gesprek. Kijkers discussieerden, twijfelden, stelden vragen, en begonnen vooral bewuster na te denken over hun eigen gedrag online.

Jouw melding maakt het verschil

Die verhoogde alertheid vertaalt zich ook in actie, en daar speelt het publiek zelf een cruciale rol in. Bij de FOD Economie zien ze dagelijks hoe belangrijk meldingen zijn.“Wat voor iemand een klein detail lijkt, kan voor ons een doorbraak betekenen,” zegt Lien Meurisse.  “Een rekeningnummer, een naam, een e-mailadres, dat zijn puzzelstukken. Hoe meer we er hebben, hoe beter we fraudenetwerken kunnen blootleggen.” Toch blijft een groot deel van de slachtoffers stil. “Veel mensen schamen zich. Ze denken dat ze iets fout hebben gedaan,” zegt ze. “Maar deze fraude is zo professioneel dat ze inspeelt op vertrouwen en emotie. Het kan echt iedereen overkomen.” Ook hier speelt sensibilisering een sleutelrol. “Als mensen door zo’n campagne sneller geneigd zijn om te melden, dan heeft dat een directe impact. Niet alleen voor henzelf, maar voor anderen die zo beschermd worden.”

Publieke rol, concrete impact

VRT werkt al jaren rond onlineoplichting en desinformatie. Een gespecialiseerde checkredactie ontmaskert dagelijks fakenieuws en valse profielen, terwijl VRT NWS factchecks en duiding brengt. Daarnaast zijn er initiatieven zoals de podcast en het radioprogramma Het uur van de waarheid en het consumentenaanbod WinWin, die kijkers en luisteraars helpen om misleiding beter te herkennen. Ook voor jongeren is er aandacht. Via EDUbox kunnen scholen aan de slag met thema’s als cybersecurity en nepnieuws.

Wie zich verder wil verdiepen, kan op VRT MAX terecht bij Universiteit van Vlaanderen en tal van andere educatieve programma’s.